دسته بندی انواع ذرات هوابرد

05:00673۰

قبل از ورود به مباحث اصلی عوامل زیان‌آور شیمیایی، بهتر است کاملا با رفتار و ویژگی‌های گازها، بخارات و آئروسل ها آشنا شویم. امروز قصد داریم بخش کوچکی از مباحث آئروسل‌ها را بررسی کنیم. اولا ببینیم که اصلا آئروسل چیست؟

تعریف آئروسل

به پراکندگی ذرات ریز جامد یا مایع در گاز، آئروسل گفته‌می‌شود.

این ذرات بسیار ریز جامد (Particle) و یا مایع (Droplet) به چند دستۀ مختلف تقسیم می‌شوند که هدف این جستار نیز طبقه‌بندی این ذرات است. ذرات هوابرد که با نام مواد ذره‌ای یا Particulate Matters نیز شناخته می‌شوند را به ۴ دستۀ کلی تقسیم می‌کنیم. البته باید توجه کنیم که در سطح علمی و در کتاب های مرجع هیچ‌گونه تقسیم‌بندی دقیقی وجود ندارد! ولی ما سعی کرده‌ایم با بررسی چند کتاب مرجع در حوزۀ آئروسل‌ها به یک جمع‌بندی کلی برسیم. حدود قطر این ذرات در محدودۀ ۰.۰۰۲ تا ۱۰۰ میکرومتر است.

۱- گردوغبار (Dust)

این ذرات بر اثر شکست مکانیکی مواد جامد مانند عمل خردکردن، شکستن، ساییدن، اره کردن، مته کردن و … به وجود می‌آیند. حالت این ذرات جامد بوده و به صورت کانی (آزبست، سنگ آهک، سیلیس و …) و یا آلی ( کاه، غلات، چوب‌پنبه و …) هستند. قطر این ذرات در محدودۀ ۰.۵ تا بیش از ۱۰۰ میکرومتر قرار دارد.

فیبر یا الیاف: در صورتی که درازای گردوغبار بیشتر از پهنایش باشد به آن الیاف یا فیبر (Fiber) می‌گویند. پشم‌شیشه الیاف مصنوعی و آزبست نیز از جمله الیاف طبیعی می‌باشد. شاید بتوان آزبست را خطرناک‌ترین گردوغبار و یا حتی خطرناک‌ترین ذرۀ هوابرد دانست! تصویر زیر، رشته‌های این الیاف را نشان می‌دهد.

۲- دمه (Fume)

فیوم بر اثر تراکم بخار مواد جامد طی فرایندهایی مانند سوختن، تقطیر، کالسینه‌شدن، تراکم، تصعید و… تولید می‌شود. این ذرات نیز جامد بوده و قطرشان در محدودۀ ۰.۰۰۲ تا ۰.۵ میکرومتر قرار دارد. یکی از مهم‌ترین فیوم‌ها در فرایند جوشکاری تولید می‌شود که باید از طرق مختلف مانند تهویۀ موضعی حذف شود.

۳- دود (Smoke)

دود، فرآوردۀ سوخت ناقص مواد کربنی مانند ذغال‌سنگ، روغن، چوب و… می‌باشد. ذرات آن جامد یا مایع بوده و قطرشان در محدودۀ ۰.۰۱ تا ۰.۵ میکرومتر است.

۴- مه (Mist)

ذرات مه مایع هستند و قطر آن‌ها در محدودۀ ۰.۱ تا ۱۰۰ میکرومتر قرار دارد. بر مبنای چگونگی ساخت به دو گروه تقسیم می‌شوند:

الف) Fog: بر اثر تراکم بخار و تبدیل آن به مایع، در شرایط فیزیکی خاص از نظر دما و فشار ایجاد می‌شوند. به طور مثال طی فرایند آبکاری کروم، بخارات اسید کرومیک به صورت Fog درآمده و در هوای محیط کار پراکنده می‌شوند.

ب) Spray: این دسته بر اثر شکسته‌شدن مکانیکی مایع به وسیلۀ افشاندن، کف‌سازی یا اتمیزه‌شدن تشکیل می‌شوند.

۵- میکروارگانیسم‌های هوابرد (Airborne Microorganisms)

ذرات Bioaerosol ها می‌باشند و شامل ویروس، باکتری، قارچ و… هستند. قطرشان در محدودۀ ۰.۰۰۳ تا ۱۰۰ میکرومتر قرار دارد.

منابع: کتاب کلیات مهندسی بهداشت حرفه‌ای، کتاب Aerosol Technology، کتاب Fundamentals of Industrial Hygiene

لینک کوتاه
https://ohsworld.ir /?p=350

25 نوشته
مصطفی مؤسس وب‌سایت دنیای OHS و دانشجوی کارشناسی مهندسی بهداشت حرفه‌ای و ایمنی کار در دانشگاه علوم پزشکی اردبیل می‌باشد؛ وی ایمنی و بهداشت حرفه‌ای را یک ارزش می‌داند و با خود عهد بسته است که به خوبی از این ارزش پاسداری کند.

بدون دیدگاه

پاسخ دهید

فیلدهای مورد نیاز با * علامت گذاری شده اند