معرفی انواع ماسک های تنفسی

07:08705۲

آلاینده‌های هوابرد محیط کار از جمله ذرات،گازها و بخارات می‌توانند آسیب‌های بسیار جدی به سلامت کارکنان وارد کنند. در زمینه‌ی کنترل این عوامل شیمیایی (و یا گاها زیست شناختی)، تجهیزات حفاظت فردی یعنی ماسک‌های تنفسی در مرحلۀ آخر که راهکارهای مهندسی و مدیریتی کارساز نمی‌باشند، مورد استفاده قرار می‌گیرند.

به طور کلی می‌توان ماسک‌های تنفسی را به دو دسته‌ی کلی تقسیم‌بندی کرد:

الف) ماسک‌های تصفیه‌کنندۀ هوا (Air-Purifying Respirators)

ب) ماسک‌های تامین‌کنندۀ هوا (Atmosphere-Supplying Respirators)

یک نوع تقسیم‌بندی دیگر نیز برمبنای نحوۀ قرارگیری بر روی صورت است که ماسک‌ها را به سه دستۀ ربع‌صورت، نیم‌صورت و تمام‌صورت دسته‌بندی می‌کند؛ البته در این مقاله تمرکز بر روی مورد ذکرشدۀ قبلی می‌باشد.

ماسک‌های تصفیه‌کنندۀ هوا

این نوع از ماسک‌ها در محیط‌هایی که اکسیژن کافی وجود دارد مورد استفاده قرار می‌گیرند. همان طور که از نام آن‌ها نیز مشخص است ذرات، گازها و بخارات هوا را از طریق فیلترهای خود حذف کرده و هوای پاک را در اختیار فرد قرار می‌دهند. به طور کلی به سه دسته تقسیم می‌شوند.

ماسک N95۱- ماسک‌های ذرات (Particulate Respirators): ماسک‌های این دسته فقط توانایی حذف ذرات جامد و مایع معلق در هوا مانند گردوغبار، میست، فیوم و دود را دارند و در نتیجه نمی‌توان از آن‌ها در محیط‌های آلوده به گازها و بخارات خطرناک استفاده کرد. در صورتی که با ذرات هوابرد آشنایی ندارید می‌توانید با مراجعه به این مقاله اطلاعات مفیدی کسب کنید. فیلتر بعضی از ماسک‌های ذرات ممکن است دارای زغال یا کربن فعال‌شده (Activated Carbon) باشد؛ این فیلتر می‌تواند بوی بد ناشی از گازها و بخارات را کاهش دهد و نیز تا حد بسیار ناچیزی از فرد در برابر این نوع آلاینده‌ها محافظت کند.

اکثر این ماسک‌ها نیم‌صورت بوده و یک‌بار مصرف (Disposable) می‌باشند. استاندارد سازمان NIOSH (آمریکا) و استاندارد EN149 (اروپا) با توجه به توانایی فیلترهای این ماسک‌ها در حذف ذرات، آن‌ها را دسته‌بندی کرده‌اند که در ادامه به این مورد می‌پردازیم.

طبقه‌بندی فیلتر ماسک‌های ذرات بر اساس استاندارد سازمان NIOSH:

غیرمقاوم در برابر ذرات روغن (Not Oil Resistant): با علامت اختصاری N شناخته شده و به سه نوع N100, N99, N95 تقسیم می‌شود و به ترتیب فیلترهایشان توانایی حذف حداقل ۹۵، ۹۹ و ۱۰۰ درصد ذرات معلق با اندازۀ ۰.۳ میکرومتر و بیشتر را دارد.

مقاوم در برابر ذرات روغن (Oil Resistant): با علامت اختصاری R شناخته شده و به سه نوع R100, R99, R95 تقسیم می‌شود و به ترتیب فیلترهایشان توانایی حذف حداقل ۹۵، ۹۹ و ۱۰۰ درصد ذرات معلق با اندازۀ ۰.۳ میکرومتر و بیشتر را دارد.

فیلترهای ضد روغن (Oil Proof): با علامت اختصاری P شناخته شده و به سه نوع P100, P99, P95 تقسیم می‌شود و به ترتیب فیلترهایشان توانایی حذف حداقل ۹۵، ۹۹ و ۱۰۰ درصد ذرات معلق با اندازۀ ۰.۳ میکرومتر و بیشتر را دارد.

طبقه‌بندی فیلتر ماسک‌های ذرات بر اساس استاندارد EN149:

FFP1: این فیلترها توانایی حذف حداقل ۸۰% ذرات بزرگ‌تر از ۵ میکرومتر را دارند.

FFP2: این فیلترها توانایی حذف حداقل ۹۴% ذرات بین ۲ تا ۵ میکرومتر را دارند.

FFP3: این فیلترها توانایی حذف حداقل ۹۹% ذرات کوچک‌تر از ۲ میکرومتر را دارند.

۲- ماسک‌های کارتریج‌دار شیمیایی یا ماسک گاز (Gas Mask/Chemical-Cartridge Respirator): این ماسک‌ها برای حذف گازها و بخارات مضر هوا مورد استفاده قرار می‌گیرند. عمل فیلتراسیون در آن‌ها توسط بخش‌هایی به نام کارتریج یا کانیستر انجام می‌شود. باید اضافه کرد که عمل این کارتریج‌ها و کانیسترها اختصاصی بوده و نمی‌توان از یک کارتریج معین برای حذف هر نوع آلایندۀ گازی استفاده کرد. به دلیل تعویض‌پذیر بودن کارتریج، این نوع از ماسک‌ها یک‌بار مصرف نبوده و می‌توان به دفعات با تعویض کارتریج، از آن‌ها استفاده کرد. همچنین در صورت استفاده از فیلترهای خاص توانایی حذف ذرات را نیز دارند. در دو نوع نیم‌صورت و تمام‌صورت ساخته می‌شوند. ماسک فرار نیز زیرمجموعۀ این دسته می‌باشد و در انواع حوادث و شرایط اضطراری مورد استفاده قرار می‌گیرد.

۳- ماسک‌های مجهز به نیروی محرکه (Powered Air-Purifying Respirators): تمامی ماسک‌هایی که تا الان معرفی کرده‌ایم با عنوان ماسک های فشار منفی نیز شناخته می‌شوند. ماسک‌های مجهز به نیروی محرکه از نظر ساختاری بسیار شبیه به ماسک‌های گاز بوده و توانایی حذف گازها، بخارات و ذرات را دارند اما با یک تفاوت: مجهز به قطعه‌ای هستند که از طریق باتری، هوای فیلترشده را به قطعۀ صورتی دمیده و در آن جا فشار مثبت ایجاد می‌کند و بدین ترتیب امکان نشتی آلاینده به داخل قطعۀ صورتی از بین می‌رود. در نهایت باید توجه داشت این نوع ماسک صرفا تصفیه‌کنندۀ هوا به حساب می‌آید و نمی‌توان از آن در محیط هایی با اکسیژن کم استفاده کرد.

ماسک‌های تامین‌کنندۀ هوا

این نوع ماسک‌ها (یا دستگاه‌ها) اکسیژن تنفسی مورد نیاز فرد را به طور مستقل تامین می‌کنند. به دو دستۀ کلی تقسیم می‌شوند که در ادامه به معرفیشان می‌پردازیم.

۱- دستگاه‌های هوارسان مستقل (Self-Contained Breathing Apparatus/SCBA): شامل ماسک تمام‌صورتی است که توسط لوله‌ای به کپسول قابل حمل در پشت فرد نصب می‌شود. اغلب آتش‌نشانان از این دستگاه استفاده می‌کنند و افراد عادی ممکن است در استفاده از آن دچار مشکل شوند، زیرا کپسول اکسیژن بسیار سنگین است. به دو زیرشاخۀ مداربسته و مدارباز تقسیم می‌شوند. در نوع مداربسته CO2 هوای بازدمی از طریق گرانول‌هایی حذف شده و سپس مجددا به ناحیۀ تنفسی باز می‌گردد اما در نوع مدارباز هوای بازدمی به محیط تخلیه می‌شود.

۲- ماسک‌های هوارسان مجهز به لولۀ هوا (Supplied-Air Respirators/SAR): این مورد شامل ماسکی تمام‌صورت به همراه لوله‌ای دراز با طول ۲۵ تا ۳۰۰ فوت است که می‌توان آن را به منبع اکسیژن خارجی متصل کرد. از جمله محدودیت های این نوع از ماسک این است که فرد قدرت مانور بسیار کمی دارد و فقط در یک شعاع معین می‌تواند کار کند زیرا منبع اکسیژن قابل حمل نیست.

لینک کوتاه
https://ohsworld.ir /?p=475

25 نوشته
مصطفی مؤسس وب‌سایت دنیای OHS و دانشجوی کارشناسی مهندسی بهداشت حرفه‌ای و ایمنی کار در دانشگاه علوم پزشکی اردبیل می‌باشد؛ وی ایمنی و بهداشت حرفه‌ای را یک ارزش می‌داند و با خود عهد بسته است که به خوبی از این ارزش پاسداری کند.

2 Comments

  1. محمد کمانگر

    خیلی جالب بود جناب مهندس نعمتی

    امکان دارد در مورد استاندارد ها و رویه های مرتبط تست رسپراتور و ماسک ها روشنگری نمایید؟

      1. خواهش می‌کنم جناب کمانگر.
        در آینده‌ای نزدیک حتما در این باره مقاله‌ای کامل می‌نویسیم.

پاسخ دهید

فیلدهای مورد نیاز با * علامت گذاری شده اند